MERCK MANUAL MEDISCH HANDBOEK
Tips voor betere resultaten
ABCDEFGHI
JKLMNOPQR
STUVWXYZ

Sectie

Hoofdstuk

Onderwerp

Rodehond (rubella)

Rodehond (rubella) is een besmettelijke virusinfectie met lichte symptomen, zoals gewrichtspijn en huiduitslag.

Rodehond is gewoonlijk een lichte infectie op de kinderleeftijd die voor kinderen die voor hun geboorte geïnfecteerd raken echter desastreuze gevolgen kan hebben. Een vrouw die in de eerste 16 weken (vooral de eerste 8 tot 10 weken) van haar zwangerschap besmet raakt, draagt de infectie vaak op de foetus over. Hierdoor kan de vrouw een miskraam krijgen, het kind kan dood worden geboren of ernstige aangeboren afwijkingen hebben. (zie Aangeboren afwijkingen: Introductie)

Rodehond kwam ooit veel voor in de lente, toen bij grote epidemieën elke zes tot negen jaar miljoenen mensen door de ziekte werden getroffen. De ziekte komt in Nederland nu nog zelden voor omdat vrijwel alle kinderen op de leeftijd van 14 maanden ertegen worden ingeënt. Toch zijn er jonge vrouwen die nooit rodehond hebben gehad of niet ertegen zijn ingeënt en die dus het risico lopen kinderen te krijgen met ernstige aangeboren afwijkingen als ze in de vroege zwangerschap besmet raken.

Rodehond wordt voornamelijk verspreid door inademing van virusbevattende druppeltjes in de lucht die zijn uitgehoest door een geïnfecteerde persoon. De infectie kan zich ook door nauw contact met een geïnfecteerde persoon verspreiden. De infectie is vanaf 1 week voor het verschijnen tot 1 week na het verdwijnen van de uitslag besmettelijk. Een kind dat voor zijn geboorte besmet is geraakt, kan de infectie nog maanden na zijn geboorte verspreiden.

Symptomen en diagnose

De symptomen beginnen ongeveer 14 tot 21 dagen na besmetting. Sommige kinderen voelen zich enkele dagen enigszins ziek, met een loopneus, hoest en pijnloze, rozegekleurde vlekjes op het gehemelte. Deze vlekjes lopen later in elkaar over tot een rode vlek en verspreiden zich naar de achterkant van de keel. Bij de meeste kinderen, vooral de oudere, is zwelling van de lymfeklieren in de hals en nek het eerste teken van ziekte. Ongeveer een dag later ontstaat een kenmerkende uitslag die ongeveer 3 dagen aanhoudt. De uitslag begint in het gezicht en de hals en breidt zich snel uit naar romp, armen en benen. Terwijl de uitslag verschijnt, ontstaat een lichte roodheid van de huid (blos), vooral in het gezicht.

Tot eenderde van de oudere meisjes en vrouwen met rodehond krijgt artritis of gewrichtspijn. In zeldzame gevallen ontwikkelt zich een middenoorontsteking (otitis media). Hersenontsteking (encefalitis) is een zeer zeldzame, maar af en toe dodelijke complicatie.

De diagnose wordt gebaseerd op de kenmerkende symptomen. Een definitieve diagnose, noodzakelijk bij zwangerschap, kan worden gesteld door bepaling van de bloedspiegels van antilichamen tegen het rubellavirus.

Preventie en behandeling

Vaccinatie met het rubellavaccin, behorend bij de standaardvaccinaties op de kinderleeftijd, vindt plaats op de leeftijd van 14 maanden. (zie Gezonde pasgeborenen en zuigelingen:VaccinatiesIllustraties)

Iemand die rodehond heeft gehad, ontwikkelt een levenslange immuniteit ertegen.

De meeste kinderen met rodehond herstellen volledig zonder behandeling. Een middenoorontsteking (zie Aandoeningen van keel, neus en oren: Middenoorontsteking) kan met antibiotica worden behandeld. Er is geen behandeling voor hersenontsteking. Deze aandoening moet gewoon zijn beloop hebben, waarbij ondersteunende zorg moet worden verleend.

Wat is Kawasaki-ziekte?

Kawasaki-ziekte (mucocutaan lymfekliersyndroom) veroorzaakt een ontsteking in de wanden van de bloedvaten in het gehele lichaam. De oorzaak is onbekend, maar er zijn aanwijzingen dat een virus of ander infectieus organisme de oorzaak is. Ontsteking van bloedvaten in het hart veroorzaakt de ernstigste problemen.

Kawasaki-ziekte komt meestal voor bij kinderen van 2 maanden tot 5 jaar, hoewel de ziekte ook optreedt bij adolescenten. Ruwweg komt de ziekte tweemaal zo vaak voor bij jongens als bij meisjes. De ziekte komt het meeste voor bij kinderen van Aziatische afkomst. In Nederland komt Kawasaki-ziekte vrijwel niet voor, maar wereldwijd worden enkele duizenden gevallen gediagnosticeerd.

De ziekte begint met koorts die in de loop van 1 tot 3 weken stijgt en daalt, maar vaak hoger dan 39,0 °C is. Binnen een dag verschijnt er meestal een rode, vlekkerige uitslag op de romp en in het luiergebied. Binnen enkele dagen verschijnt de uitslag op de slijmvliezen, bijvoorbeeld van mond of vagina. Het kind heeft een rode keel, rode, droge en gebarsten lippen en een aardbeirode tong. De ogen worden rood, maar zonder afscheiding. Ook worden de handpalmen en voetzolen rood of paarsachtig en de handen en voeten zwellen vaak. De huid op de vingers en de tenen begint 10 tot 20 dagen na aanvang van de aandoening te schilferen. De lymfeklieren in de hals zijn vaak gezwollen en enigszins gevoelig.

Bij ongeveer de helft van de kinderen ontstaan complicaties met betrekking tot het hart, zoals een snelle of onregelmatige hartslag. De complicaties beginnen vaak 2 tot 4 weken na aanvang van de aandoening. Bij ongeveer de helft van de kinderen met hartproblemen ontstaat het ernstigste hartprobleem, kransslagaderaneurysma (een uitstulping van de wand van de kransslagader). Een aneurysma kan scheuren of er kan een bloedstolsel ontstaan, wat de oorzaak is van een hartinfarct en plotseling overlijden. Andere problemen die zich kunnen voordoen, zijn meningitis, waarbij de hersenvliezen ontstoken raken, gewrichtsontsteking en galblaasontsteking. Deze symptomen verdwijnen uiteindelijk zonder blijvende schade te veroorzaken. Door middel van echocardiografie kunnen aneurysma's van de kransslagaders worden opgespoord.

Als de kransslagaders niet zijn aangetast, herstellen kinderen binnen 8 weken na het ontstaan van de ziekte volledig. In het geval van problemen van de kransslagaders wordt de kans op overleving bepaald door de ernst van de ziekte, maar over het geheel genomen overlijdt tussen 0,05% en 0,1% van de kinderen met Kawasaki-ziekte, zelfs bij behandeling. Van deze kinderen sterven de meesten binnen de eerste maanden, maar de dood kan ook tientallen jaren later optreden. Ongeveer de helft van alle aneurysma's is binnen 1 tot 2 jaar verdwenen. De andere helft is blijvend. Zelfs de verdwenen aneurysma's kunnen op volwassen leeftijd tot een verhoogd risico van hartproblemen leiden.

Behandeling binnen 10 dagen vermindert het risico van beschadiging van de kransslagaders aanmerkelijk en versnelt het verdwijnen van koorts, uitslag en ander ongemak. Gedurende 1 tot 4 dagen worden hoge doses immunoglobuline intraveneus gegeven en oraal hoge doses acetylsalicylzuur Handelsnaam
Acetylsalicylzuur
Aspirine
Aspro
(aspirine). Zodra de koorts is verdwenen, wordt een behandeling met een lagere dosis acetylsalicylzuur Handelsnaam
Acetylsalicylzuur
Aspirine
Aspro
meestal nog enkele weken of maanden voortgezet. Als het kind griep of waterpokken oploopt, wordt soms tijdelijk dipyridamol Handelsnaam
Persantin
in plaats van acetylsalicylzuur Handelsnaam
Acetylsalicylzuur
Aspirine
Aspro
toegediend om het risico van het syndroom van Reye te verminderen.

Kinderen met een groot aneurysma van de kransslagader worden soms met antistollingsmiddelen behandeld. Bij sommige kinderen is mogelijk zelfs angioplastiek, een vaatprothese (een ‘stent') of een bypassoperatie voor de kransslagader noodzakelijk.

Laatste volledige inspectie/herziening februari 2003

Naar boven

Vorige: Polio

Volgende: Roseola infantum

Illustraties
Tabellen
Disclaimer