MERCK MANUAL MEDISCH HANDBOEK
Tips voor betere resultaten
ABCDEFGHI
JKLMNOPQR
STUVWXYZ

Sectie

Hoofdstuk

Onderwerp

Infecties van het centrale zenuwstelsel

Infecties van het centrale zenuwstelsel zijn buitengewoon ernstig. Bij hersenvliesontsteking (meningitis) zijn de vliezen rond de hersenen en het ruggenmerg aangetast. Bij hersenontsteking (encefalitis) zijn de hersenen zelf aangetast.

Tot de virussen die het centrale zenuwstelsel (de hersenen en het ruggenmerg) infecteren, behoren herpesvirussen, arbovirussen, coxsackievirussen, ECHO-virussen en enterovirussen. Sommige van deze infecties tasten primair de meninges aan (de vliezen die de hersenen omhullen) en veroorzaken hersenvliesontsteking. Andere tasten voornamelijk de hersenen aan en veroorzaken hersenontsteking. Veel infecties tasten zowel de vliezen als de hersenen aan en veroorzaken meningo-encefalitis. Bij kinderen komt hersenvliesontsteking veel vaker voor dan hersenontsteking.

Virussen tasten het centrale zenuwstelsel op twee manieren aan. Tijdens de acute fase van de ziekte worden cellen door het virus direct geïnfecteerd en vernietigd. Na herstel van de infectie veroorzaakt de afweerreactie van het lichaam op de infectie soms secundaire beschadiging van de cellen die de zenuwen omgeven. Deze secundaire beschadiging (postinfectieuze encefalomyelitis) heeft tot gevolg dat een aantal weken na de acute fase van de ziekte bij het kind nog symptomen optreden.

Kinderen raken op verschillende manieren besmet. Pasgeborenen kunnen een infectie met het herpesvirus oplopen door contact met besmette afscheiding in het geboortekanaal. Andere virusinfecties worden opgelopen door inademing van lucht met virushoudende druppeltjes die een geïnfecteerde persoon heeft uitgeademd. Arbovirusinfecties worden opgelopen door beten van geïnfecteerde insecten.

De symptomen en behandeling van virale hersenvliesontsteking en hersenontsteking bij oudere kinderen en jongeren zijn gelijk aan die van volwassenen. (zie Infecties van de hersenen en het ruggenmerg: Virusinfecties)

Omdat de afweer van pasgeborenen en zuigelingen nog in ontwikkeling is, kunnen zich verschillende infecties voordoen en omdat zuigelingen niet rechtstreeks kunnen communiceren, is het moeilijk inzicht te krijgen in hun symptomen. Gewoonlijk hebben zuigelingen met een infectie van het centrale zenuwstelsel echter een aantal symptomen die hieronder worden beschreven.

Symptomen

Bij pasgeborenen en zuigelingen beginnen virusinfecties van het centrale zenuwstelsel meestal met koorts. Pasgeborenen hoeven geen andere symptomen te vertonen en maken in het begin mogelijk verder geen zieke indruk. Zuigelingen van ongeveer een maand oud worden prikkelbaar en rusteloos en willen niet drinken. Braken komt algemeen voor. Omdat prikkeling van de vliezen verergert door beweging, gaat een zuigeling met hersenvliesontsteking soms juist meer huilen in plaats van dat hij kalmeert wanneer hij wordt opgepakt en gewiegd. Sommige zuigelingen huilen met een merkwaardig hoog geluid. Zuigelingen met hersenontsteking hebben vaak epileptische aanvallen of maken bizarre bewegingen. Een infectie met het herpes-simplex-virus, die zich vaak tot één gedeelte van de hersenen beperkt, kan tot epileptische aanvallen of verzwakking van slechts één gedeelte van het lichaam leiden. Zuigelingen met ernstige hersenontsteking kunnen lusteloos en comateus worden en vervolgens overlijden.

Postinfectieuze encefalomyelitis veroorzaakt soms neurologische problemen, afhankelijk van het gedeelte van de hersenen dat is beschadigd. Bij kinderen kan spierzwakte in een arm of been, verlies van gezichtsvermogen of gehoor, of geestelijke ontwikkelingsachterstand optreden. Ook kunnen steeds opnieuw epileptische aanvallen optreden. Deze symptomen zijn misschien niet duidelijk totdat het kind de leeftijd heeft waarop het probleem tijdens een onderzoek aan het licht kan komen. Vaak verdwijnen de symptomen na verloop van tijd, soms zijn ze blijvend.

Diagnose

De mogelijkheid van hersenvliesontsteking of hersenontsteking wordt overwogen bij elke pasgeborene met koorts, evenals bij een oudere zuigeling die koorts heeft, prikkelbaar is of zich anderszins niet normaal gedraagt. Bij deze zuigelingen wordt een lumbaalpunctie (ruggenprik) uitgevoerd (zie Diagnose van aandoeningen van hersenen, ruggenmerg en zenuwen:Diagnostisch onderzoekIllustraties) om hersenvloeistof te verkrijgen voor laboratoriumonderzoek. Bij virusinfecties is het aantal lymfocyten (een type witte bloedcellen) in de hersenvloeistof verhoogd en worden geen bacteriën aangetroffen. Soms worden immunologische onderzoeken uitgevoerd waarbij antilichamen tegen virussen in de hersenvloeistof worden opgespoord, maar deze onderzoeken duren enkele dagen. PCR (polymerasekettingreactie) wordt toegepast om organismen als herpesvirussen en enterovirussen te identificeren.

Voor de diagnose ‘hersenontsteking veroorzaakt door een herpesvirus' kan de elektrische activiteit van de hersenen worden gemeten (elektro-encefalogram). (zie Diagnose van aandoeningen van hersenen, ruggenmerg en zenuwen: Elektro-encefalografie)

In zeldzame gevallen is een hersenweefselmonster nodig om te bepalen of een herpesvirus de oorzaak is.

Prognose en behandeling

De prognose verschilt per type infectie sterk. Veel typen virale hersenvliesontsteking en hersenontsteking zijn licht en het kind herstelt doorgaans snel en volledig. Andere typen zijn ernstig. Vooral infectie met het herpes-simplex-virus is ernstig. Zelfs met behandeling overlijdt 15% van de pasgeborenen van wie de hersenen met het herpes-simplex-virus zijn geïnfecteerd. Als de herpesinfectie ook andere gedeelten van het lichaam treft, overlijdt wel 50%. Bijna tweederde van de kinderen die overleven, heeft een blijvende neurologische stoornis.

De meeste zuigelingen hebben alleen ondersteunende zorg nodig: ze moeten warm worden gehouden en veel vocht binnenkrijgen. Antivirale geneesmiddelen zijn bij de meeste infecties van het centrale zenuwstelsel niet effectief. Infecties veroorzaakt door het herpes-simplex-virus kunnen echter met aciclovir Handelsnaam
Zovirax
Previum
intraveneus worden behandeld.

KORTE OMSCHRIJVING VAN EEN AANTAL VIRALE INFECTIES

infectie

incubatie- periode

besmettelijke periode

plaats van uitslag

aard van uitslag

mazelen

7 tot 14 dagen

van 2 tot 4 dagen voor verschijnen van de uitslag tot 2 tot 5 dagen na eerste symptomen

begint rond de oren en in het gezicht en de hals en breidt zich in ernstigere gevallen uit over de romp, armen en benen

onregelmatige, vlakke, rode vlekken die snel verhoogd worden; begint 3 tot 5 dagen na eerste symptomen; duurt 4 tot 7 dagen

rodehond (rubella)

14 tot 21 dagen

van kort voor eerste symptomen tot de uitslag verdwijnt; geïnfecteerde pasgeborenen zijn vaak vele maanden besmettelijk

begint in gezicht en hals; breidt zich uit naar romp, armen en benen

fijne, roze, vlakke uitslag; begint 1 of 2 dagen na eerste symptomen; duurt 1 tot 3 dagen

roseola infantum

waarschijnlijk 5 tot 15 dagen

onbekend

op borst en buik en in mindere mate in gezicht, op armen en benen

rood en vlak, mogelijk met verhoogde gebieden; begint op ongeveer de vierde dag; verschijnt wanneer de lichaamstemperatuur plotseling naar normaal daalt; duurt 1 of 2 dagen

erythema infectiosum (‘vijfde ziekte')

4 tot 14 dagen

van voor aanvang van de uitslag tot een paar dagen erna

begint op wangen; breidt zich uit naar armen, benen en romp

rood en vlak met verhoogde gebieden, vaak vlekkerig en met reticulaire (kantachtige) patronen; begint kort na eerste symptomen; duurt 5 tot 10 dagen; kan gedurende enkele weken terugkeren

waterpokken (varicella)

14 tot 21 dagen

van enkele dagen voor eerste symptomen tot alle blaasjes korstig zijn geworden

verschijnt meestal eerst op de romp; later in gezicht, hals, op armen en benen; soms op handpalmen en voetzolen

kleine, vlakke, rode vlekjes die verhoogd worden en tegen een rode achtergrond ronde, met vocht gevulde blaren vormen, voordat uiteindelijk korstvorming optreedt; verschijnt in groepjes zodat verschillende stadia tegelijk aanwezig zijn; begint kort na eerste symptomen; duurt enkele dagen tot 2 weken

Laatste volledige inspectie/herziening februari 2003

Naar boven

Vorige: Infecties van de luchtwegen

Volgende: Mazelen

Illustraties
Tabellen
Disclaimer