MERCK MANUAL MEDISCH HANDBOEK
Tips voor betere resultaten
ABCDEFGHI
JKLMNOPQR
STUVWXYZ

Sectie

Hoofdstuk

Onderwerp

Haaruitval

Haaruitval (alopecia) komt vooral op het hoofd voor, maar kan zich op elke plaats van het lichaam voordoen. Haaruitval op het hoofd wordt in het algemeen ‘kaalheid' genoemd.

Haaruitval kan geleidelijk of plotseling ontstaan. De aandoening kan het gevolg zijn van erfelijke factoren, veroudering, plaatselijke huidaandoeningen en ziekten die het gehele lichaam treffen (systemische ziekten). Ook allerlei geneesmiddelen kunnen haaruitval veroorzaken.

Alopecia androgenetica is de meest voorkomende vorm van haaruitval. Ongeveer de helft van alle mannen krijgt hiermee op den duur te maken (mannelijke kaalheid) en in lichtere vorm heeft ook 10 tot 20% van de vrouwen er last van (vrouwelijke kaalheid). Daarbij speelt een licht verhoogde spiegel van het mannelijk hormoon dihydrotestosteron vermoedelijk een belangrijke rol, samen met genetische factoren. Haaruitval kan op elke leeftijd beginnen, zelfs al op de tienerleeftijd.

Bij mannen begint de haaruitval meestal op het voorhoofd of boven en achter op het hoofd. Sommige mannen verliezen maar weinig haar en hebben slechts een wijkende haarlijn of een kaal plekje op het achterhoofd. Anderen, vooral mannen bij wie de haaruitval op jonge leeftijd is begonnen, verliezen al het haar boven op het hoofd, maar aan de zijkanten en de achterkant van het hoofd blijft het haar behouden.

Bij vrouwen begint de haaruitval boven op het hoofd. Meestal gaat het meer om dunner worden van het haar dan om volledige haaruitval. De haarlijn verandert dan juist niet. Dit patroon wordt ‘vrouwelijke kaalheid' genoemd.

Alopecia diffusa is haaruitval ten gevolge van fysieke of psychologische belasting. Plotseling gewichtsverlies, ernstige ziekten (vooral ziekten waarbij hoge koorts optreedt) of een operatie kunnen haaruitval veroorzaken. Haaruitval kan ook worden veroorzaakt door sommige geneesmiddelen, zoals chemotherapeutica (middelen tegen kanker), bloeddrukverlagende geneesmiddelen, lithium, valproïnezuur Handelsnaam
Convulex
Depakine
Propymal
, orale anticonceptiemiddelen, vitamine A en retinoïden. Alopecia diffusa kan ook het gevolg zijn van een onvoldoende werking van de schildklier of hypofyse en treedt vaak op na de zwangerschap.

Het haar kan kort na het ontstaan van een bepaalde ziekte of aandoening uitvallen of pas drie tot vier maanden later. De haaruitval is gewoonlijk tijdelijk en het haar groeit weer aan.

Alopecia areata is een veelvoorkomende huidaandoening waarbij plotseling plaatselijke haaruitval optreedt met ronde, onregelmatige, kale plekken tot gevolg. Verondersteld wordt dat de oorzaak een auto-immuunreactie is, waarbij de immunologische afweer van het lichaam abusievelijk de haarzakjes aanvalt. De haaruitval betreft meestal het hoofdhaar of het baardhaar. Het komt zelden voor dat al het lichaamshaar uitvalt, een aandoening die ‘alopecia universalis' wordt genoemd. Alopecia areata komt bij zowel mannen als vrouwen voor en op elke leeftijd, maar het meest bij kinderen en jongvolwassenen. Alopecia areata is niet het gevolg van een andere ziekte, hoewel soms een schildklieraandoening bestaat. Het haar groeit meestal weer binnen een paar maanden aan, maar bij mensen met uitgebreide haaruitval is de kans daarop klein.

Tractiealopecia (trichotillomanie) is de gewoonte om normaal haar uit te trekken. Deze gewoonte wordt het meest gevonden bij kinderen, maar kan ook bij volwassenen voorkomen. Tractiealopecia kan gedurende lange tijd onopgemerkt blijven als artsen en ouders denken dat een ziekte als alopecia areata of een schimmelinfectie de haaruitval veroorzaakt.

Alopecia door verlittekening is haaruitval op plekken met littekens of beschadigingen. De huid kan zijn beschadigd door brandwonden en andere verwondingen of door röntgentherapie. Ziekten die littekenvorming tot gevolg hebben, zijn onder meer lupus erythematodes, lichen planus en hardnekkige bacteriële of schimmelinfecties. Ook huidkanker kan littekens op de huid veroorzaken.

Diagnose en behandeling

De diagnose mannelijke of vrouwelijke ‘kaalheid' wordt gesteld op basis van het kenmerkende uiterlijk. Het is niet altijd eenvoudig om de oorzaak van andere vormen van haarverlies uitsluitend visueel vast te stellen. Een arts kan in geval van twijfel de haarschachten onder een microscoop en verricht mogelijk een huidbiopsie. (zie Diagnose en behandeling van huidaandoeningen: Diagnose)

Ook kan met een biopsie worden vastgesteld of de haarzakjes normaal zijn. Als deze afwijkend zijn, kan de biopsie de mogelijke oorzaken aangeven. Als tijdens het onderzoek tekenen van hormonale afwijkingen of andere ernstige ziekten worden gevonden, kan vaak met bloedonderzoek worden achterhaald om welke aandoeningen het gaat.

Mannelijke en vrouwelijke kaalheid zijn niet goed te behandelen. Sommige mensen hebben baat bij behandeling met geneesmiddelen en zijn daarover dan ook redelijk tevreden. Minoxidil Handelsnaam
Lonnoten
Regaine
kan de haargroei stimuleren en ondersteunen wanneer het dagelijks rechtstreeks op de hoofdhuid wordt aangebracht. Finasteride Handelsnaam
Proscar
blokkeert de uitwerking van mannelijke hormonen op de haarzakjes en wordt dagelijks oraal ingenomen. Beide geneesmiddelen kunnen tot verbetering leiden wanneer het middel gedurende een aantal maanden wordt gebruikt. De belangrijkste werking van deze geneesmiddelen is dat ze verdere haaruitval kunnen voorkomen. Het effect houdt aan zolang het geneesmiddel wordt gebruikt.

Een definitievere oplossing is haartransplantatie, waarbij haarzakjes uit een bepaald gedeelte van de hoofdhuid worden verwijderd en in het kale gebied worden geïmplanteerd. Bij een vrij nieuwe haartransplantatietechniek worden slechts één of twee haren tegelijk getransplanteerd. Deze techniek kost veel tijd, maar levert goede cosmetische resultaten op doordat er geen grote stukken huid hoeven te worden weggenomen en de implantaten in dezelfde richting als het normale haar kunnen worden geïmplanteerd.

Alopecia diffusa door geneesmiddelen verdwijnt over het algemeen zodra het gebruik van het geneesmiddel waardoor het is ontstaan, wordt gestaakt. Omdat de haaruitval meestal tijdelijk is, vormt een pruik vaak de beste behandeling. Een patiënt die chemotherapie krijgt, dient voordat de therapie begint een afspraak te maken met een pruikenmaker zodat zo nodig een passende pruik voorhanden is.

Alopecia areata kan worden behandeld met corticosteroïden. Corticosteroïden worden vaak onder de huid van een kaal plekje ingespoten. Bij grotere plekken worden soms orale corticosteroïden gebruikt, maar de haren vallen vaak weer uit als de behandeling wordt gestopt.

Alopecia door verlittekening is bijzonder moeilijk te behandelen. Voor zover mogelijk wordt de oorzaak van de littekenvorming behandeld, maar in een huidgebied dat volledig met littekens is overdekt, zal waarschijnlijk geen haar meer groeien.

Laatste volledige inspectie/herziening februari 2003

Naar boven

Vorige: Introductie

Volgende: Ingegroeide baardharen

Illustraties
Tabellen
Disclaimer