MERCK MANUAL MEDISCH HANDBOEK
Tips voor betere resultaten
ABCDEFGHI
JKLMNOPQR
STUVWXYZ

Sectie

Hoofdstuk

Onderwerp

Eczeem

Eczeem (dermatitis) is een ontsteking van de bovenste huidlagen met als gevolg jeuk, blaasjes, roodheid, zwelling en vaak ook vochtafscheiding, korstjes en schilfers.

‘Eczeem' is een verzamelnaam voor allerlei aandoeningen die rode, jeukende uitslag tot gevolg hebben. Eczeem kan beperkt zijn tot bepaalde lichaamsdelen, maar er zijn ook vormen die overal kunnen voorkomen. Van sommige typen eczeem is de oorzaak bekend, van andere niet. Eczeem is echter altijd de reactie van de huid op ernstige droogheid, krabben of een irriterende of allergene stof. Vaak is direct huidcontact de oorzaak, maar het kan ook gaan om een stof die is ingeslikt. Bij alle vormen van eczeem kan voortdurend krabben en wrijven uiteindelijk de huid verdikken en verharden.

Eczeem kan een voorbijgaande reactie zijn op een bepaalde stof. In dat geval veroorzaakt het eczeem symptomen, zoals jeuk en roodheid, die slechts een paar uren tot dagen aanhouden. Chronisch eczeem is van langere duur. Vooral de handen en voeten zijn hier gevoelig voor; de handen door de veelvuldige aanraking met allerlei lichaamsvreemde stoffen, de voeten doordat sokken en schoenen waar warme, vochtige omstandigheden heersen de groei van schimmels bevorderen (zwemmerseczeem).

Chronisch eczeem kan ontstaan ten gevolge van een niet onderkende of niet goed behandelde vorm van acuut eczeem. Er kan ook een chronische huidaandoening met onbekende oorzaak bestaan, zoals acrovesiculeus eczeem (zie Jeuk en niet-infectieuze uitslag: Acrovesiculeus eczeem) of hyperkeratotisch eczeem van de handpalmen. Elke vorm van chronisch eczeem kan leiden tot een bacteriële infectie van de huid via de kloofjes en blaasjes.

Contacteczeem

Contacteczeem is een sterk jeukende huidontsteking, veroorzaakt door rechtstreeks contact met een bepaalde stof. De uitslag blijft beperkt tot een bepaald gebied en is vaak scherp begrensd.Bepaalde stoffen kunnen een ontsteking van de huid veroorzaken door irritatie (irritatief contacteczeem) of een allergische reactie (allergisch contacteczeem).

Irritatief contacteczeem ontstaat wanneer de huid rechtstreeks wordt beschadigd door een chemische stof. Veelvoorkomende veroorzakers zijn: zuren, alkalische oplossingen (zoals vloeibare afvoerontstoppers), oplosmiddelen (zoals aceton in nagellakremover) en sterke zeep. Sommige van deze chemicaliën tasten de huid al binnen een paar minuten aan, bij andere stoffen treedt pas een reactie op na langere blootstelling. De gevoeligheid van de huid voor irriterende stoffen is per persoon verschillend. Na veelvuldig of langdurig contact kunnen zelfs zachte zeep en schoonmaakmiddelen de huid van sommige mensen irriteren.

Allergisch contacteczeem is een reactie van het immuunsysteem op een stof die in aanraking komt met de huid. Soms is een eenmalig contact al voldoende om overgevoelig te worden voor een stof, maar dat kan ook pas gebeuren na veelvuldige blootstelling. Wanneer de overgevoeligheid eenmaal is ontstaan, veroorzaakt een volgende blootstelling binnen 4 tot 24 uur jeuk en eczeem. De reactie kan echter ook pas na 3 of 4 dagen ontstaan, vooral bij oudere mensen.

Er zijn duizenden stoffen die allergisch contacteczeem kunnen veroorzaken. De meest voorkomende veroorzakers zijn bepaalde metalen (nikkel, kobalt), planten, rubber (latex, condooms), antibiotica en parfums. Ongeveer 10% van de vrouwen is allergisch voor nikkel, dat veel in sieraden wordt gebruikt. Mensen kunnen jarenlang zonder enig probleem een bepaalde stof gebruiken (of eraan worden blootgesteld) en dan plotseling een allergische reactie krijgen. Zelfs zalven, crèmes en lotions voor de behandeling van eczeem kunnen een dergelijke reactie oproepen. Mensen kunnen ook eczeem krijgen van allerlei materialen waarmee ze in hun werk in aanraking komen (beroepseczeem).

Soms ontstaat contacteczeem pas wanneer de huid na contact met bepaalde stoffen aan zonlicht wordt blootgesteld (fotoallergisch of fototoxisch contacteczeem). Dergelijke stoffen zijn onder meer: zonnebrandmiddelen, aftershave, bepaalde parfums, antibiotica, koolteer en oliën.

Veelvoorkomende oorzaken van allergisch contacteczeem

Cosmetica: ontharingsmiddelen, nagellak, nagellakremover, deodorant, vochtvasthoudende crèmes, aftershave, parfums, zonnebrandmiddelen

Metaalverbinding (in sieraden): nikkel en kobalt

Planten: gifsumak, berenklauw, jakobskruiskruid, sleutelbloem, distel

Geneesmiddelen in huidcrèmes: antibiotica (sulfonamide, neomycine), antihistaminica ( promethazine Handelsnaam
Phenergan
), verdovingsmiddelen (benzocaïne), desinfecterende middelen (thimerosal), stabilisatoren (komen veel voor in crèmes)

Chemische stoffen die in de kledingindustrie worden gebruikt: looimiddelen in leer, aan rubber toegevoegde middelen en antioxidanten die in handschoenen, schoenen, ondergoed en andere kledingstukken worden verwerkt.

Symptomen en diagnose

Contacteczeem veroorzaakt uitslag en doorgaans hevige jeuk, ongeacht de oorzaak of het type. De ernst van de uitslag loopt uiteen van een lichte, kortstondige roodheid tot ernstige zwelling en grote blaren. Vaak bestaat de uitslag uit minuscule blaasjes. De uitslag ontstaat uitsluitend op plaatsen die met de stof in aanraking zijn geweest. Dit gebeurt echter eerder op plaatsen waar de huid dun en gevoelig is en later op plaatsen waar de huid dikker is of in mindere mate met de stof in aanraking is gekomen. De uitslag en het vocht in de blaasjes van het contacteczeem zijn niet besmettelijk voor andere mensen of andere lichaamsdelen die niet in aanraking zijn geweest met de stof.

De oorzaak van contacteczeem is niet altijd gemakkelijk vast te stellen. De meeste mensen hebben er geen idee van met welke stoffen hun huid zoal in aanraking komt. Vaak vormt de plaats waar de uitslag voor het eerst ontstaat een belangrijke aanwijzing, vooral als dit onder een kledingstuk of sieraad is, of uitsluitend op plaatsen die aan zonlicht zijn blootgesteld. Veel stoffen die met de handen zijn aangeraakt, komen ongemerkt op het gezicht terecht. De relatief gevoelige huid van het gezicht kan dan allergisch reageren, ook al is op de handen niets te zien.

Als de arts aan contacteczeem denkt en eliminatie van de mogelijke veroorzakers geen duidelijkheid geeft, kunnen er ‘plakproeven' worden uitgevoerd. Bij dit onderzoek worden pleisters op de huid aangebracht met stoffen waarvan bekend is dat ze vaak eczeem veroorzaken. Na twee dagen wordt gekeken of er onder de pleisters uitslag is ontstaan. Plakproeven zijn nuttig, maar complex. Mensen kunnen overgevoelig zijn voor allerlei stoffen. De stof waarop de huid bij een plakproef reageert, hoeft niet per se de oorzaak van het eczeem te zijn. Ook kunnen bij de plakproef specifieke stoffen worden toegevoegd waarvan iemand denkt dat hij daaraan blootgesteld kan zijn geweest.

Preventie en behandeling

Contacteczeem kan worden voorkomen door aanraking met de veroorzakende stof te vermijden. Als deze stof toch wordt aangeraakt, moet de huid onmiddellijk worden gewassen met water en zeep. Handschoenen en beschermende kleding kunnen goede diensten bewijzen onder omstandigheden waarin kans bestaat op langdurige blootstelling. Er zijn ook barrièrecrèmes verkrijgbaar die voorkomen dat bepaalde stoffen in contact komen met de huid, bijvoorbeeld stoffen in planten of epoxyharsen. Contacteczeem is niet te voorkomen door desensitisatie met injecties of orale toediening van de veroorzakende stof.

De behandeling is pas effectief als de stof die het probleem veroorzaakt volledig wordt vermeden. De roodheid verdwijnt dan meestal na een week. De blaasjes kunnen vocht blijven afscheiden en korstjes vormen, maar ze drogen snel in. De schilfering, jeuk en tijdelijke verdikking van de huid kunnen nog een aantal dagen tot weken aanhouden.

Er is een aantal geneesmiddelen voor lokaal of oraal gebruik (zie Jeuk en niet-infectieuze uitslag: Behandeling) waarmee de jeuk kan worden verlicht. Kleinere eczeemplekjes kunnen worden verzacht door er een paar keer per dag gedurende een uur een verbandgaasje of lapje op te leggen dat is gedrenkt in koud water of in burowwater (een oplossing van aluminiumacetaat). Grotere aangedane gebieden kunnen worden behandeld door middel van een kort, koel bad, eventueel met een aftreksel van havermout of zemelen. De arts kan grote blaren doorprikken om het vocht te laten afvloeien, maar de blaar wordt niet verwijderd.

Constitutioneel eczeem

Constitutioneel (atopisch) eczeem is een chronische jeukende huiduitslag die het gevolg is van een ontstekingsproces en komt voor bij mensen met atopie. Atopie is een soort erfelijke allergieaanleg (‘constitutie' betekent hier ‘aanleg') die bij circa 10% van de Nederlandse bevolking voorkomt. Constitutioneel eczeem is een van de meest voorkomende huidaandoeningen.

De wisselwerking tussen stoffen uit de omgeving en de aanleg om overmatig op deze stoffen te reageren, leidt tot een verhoogde kans op verschillende aandoeningen van de huid en de slijmvliezen. Hiertoe behoren allergische rhinitis (hooikoorts), allergische conjunctivitis (oogontsteking), astmatische bronchitis en constitutioneel eczeem. Deze ziekten worden ook wel ‘atopische ziekten' genoemd.

Kinderen van ouders met een atopische ziekte hebben naar schatting een kans van circa 25% op het krijgen van constitutioneel eczeem op jonge leeftijd. Bij twee op de drie patiënten ontstaat de aandoening in het eerste levensjaar, bij 90% voor de leeftijd van 5 jaar. Bij de helft van de patiënten is het eczeem in de puberteit verdwenen, maar bij anderen is de aandoening blijvend. Vaak ziet men dat bij mensen met constitutioneel eczeem ook hooikoorts of astmatische bronchitis in de familie voorkomt. Van alle kinderen met constitutioneel eczeem krijgt 30 tot 50% op latere leeftijd astma of hooikoorts. Ook kan het voorkomen dat iemand het ene moment last heeft van eczeem en het andere moment van astma of hooikoorts. Soms heeft iemand tegelijkertijd eczeem, hooikoorts en astma. Het verband tussen constitutioneel eczeem en de genoemde allergieën is onduidelijk. Constitutioneel eczeem is niet een allergische reactie op een bekende stof en het is niet besmettelijk.

Er zijn allerlei factoren die constitutioneel eczeem kunnen verergeren, zoals stress, veranderingen in temperatuur of vochtigheid, bacteriële huidinfecties en contact met irriterende (wollen) kleding. Bij jonge kinderen kan een voedselallergie de aanleiding zijn tot het ontwikkelen van constitutioneel eczeem.

Symptomen

Bij zuigelingen kan een rode, nattende uitslag met korstjes ontstaan op het gezicht, de hoofdhuid, de luierstreek, de handen, armen, voeten of benen. Deze vorm van constitutioneel eczeem staat bekend als ‘dauwworm'. Een groot deel van het lichaam kan zijn aangetast. Bij oudere kinderen en volwassenen ontstaat vaak (opnieuw) uitslag, maar dan op slechts een of een paar plekken, vooral de handen, bovenarmen, elleboogplooien en knieholten.

De kleur, ernst en plaats van de uitslag kunnen verschillen, maar jeuk is er altijd. De jeuk veroorzaakt vaak een onbedwingbare neiging tot krabben. Het gevolg is een cyclus van jeuk-krabben-jeuk, waardoor het probleem alleen maar erger wordt. Door het krabben en wrijven kan de huid kapotgaan, waardoor bacteriën kunnen binnendringen.

Bij mensen met constitutioneel eczeem kan een infectie met het herpes-simplex-virus (waarbij gewoonlijk een klein gebied wordt aangetast met kleine, enigszins pijnlijke blaasjes (zie Virusinfecties: Infectie met het herpes-simplex-virus)) een zeldzame heftige ziekte veroorzaken met uitgebreid eczeem, blaasjesvorming en hoge koorts (eczema herpeticum).

Diagnose en behandeling

De diagnose wordt gesteld op grond van het kenmerkende patroon van de uitslag en eventueel bestaande allergieën bij familieleden.

Er is een aantal geneesmiddelen voor lokaal of oraal gebruik (zie Jeuk en niet-infectieuze uitslag: Behandeling) waarmee de jeuk kan worden verlicht. Bepaalde andere maatregelen kunnen ook helpen. Zo kan de uitslag worden voorkomen door contact te vermijden met stoffen waarvan bekend is dat ze de huid irriteren en door geen voedsel te nuttigen dat een overgevoeligheidsreactie veroorzaakt. De huid kan vochtig worden gehouden met een vochtinbrengende crème (bij de drogist verkrijgbaar), vaseline of plantaardige olie. Vochtinbrengende middelen kunnen het best na het douchen of baden worden aangebracht, als de huid vochtig is. Om het gebruik van corticosteroïden te beperken bij langdurige behandeling, wordt wel aangeraden af en toe gedurende een week of langer vaseline in plaats van corticosteroïden te gebruiken. Corticosteroïden in tabletvorm worden alleen kortdurend gegeven als er geen andere mogelijkheden meer zijn.

Fototherapie (blootstelling aan ultraviolet licht) heeft vaak goede resultaten bij volwassenen. (zie Jeuk en niet-infectieuze uitslag:PsoriasisKader)

Deze behandelwijze is voor kinderen meestal niet geschikt vanwege de mogelijke nadelige gevolgen op lange termijn, zoals huidkanker en staar.

In ernstige gevallen kan het immuunsysteem worden onderdrukt met ciclosporine Handelsnaam
Sandimmune
Neoral
(oraal) of tacrolimus Handelsnaam
Prograft
(zalf).

Eczeem door planten

Ongeveer 50 tot 70% van alle mensen is overgevoelig voor urushiol dat in bepaalde planten voorkomt. In de doppen van cashewnoten, de bladeren, het sap en de schil van mango's en in japanlak komen soortgelijke oliën voor. Als iemand eenmaal is gesensibiliseerd door contact met deze oliën, veroorzaakt een volgende blootstelling contacteczeem.

De oliën worden snel in de huid opgenomen, maar kunnen lange tijd actief blijven op kleding, gereedschappen en de vacht van huisdieren. De olie is ook aanwezig in de rook bij verbranding van deze planten en kan bij bepaalde mensen een reactie veroorzaken. Overgevoeligheid voor planten komt vaak binnen families voor.

De eerste symptomen manifesteren zich 8 tot 48 uur na het contact en bestaan uit hevige jeuk, een rode uitslag en meervoudige blaren, die zeer klein kunnen zijn, maar ook zeer groot. De blaren vormen vaak een rechte lijn en volgen het spoor waar de plant langs de huid streek. De uitslag kan op verschillende momenten op verschillende plaatsen ontstaan ofwel door herhaaldelijk contact met besmette kleding en andere voorwerpen ofwel doordat sommige delen van de huid overgevoeliger zijn dan andere. Het vocht in de blaar is niet besmettelijk. De jeuk en uitslag houden 2 tot 3 weken aan.

De desbetreffende planten herkennen en contact ermee vermijden vormen de beste preventie. Een aantal in de handel verkrijgbare barrièrecrèmes en ‑lotions kan vóór de blootstelling worden aangebracht om opname van de olie door de huid tot een minimum te beperken, maar deze kan niet volledig worden voorkomen. De olie kan door rubber handschoenen dringen. Door de huid onmiddellijk met water en zeep te wassen, wordt voorkomen dat de olie in de huid wordt opgenomen. Sterkere oplosmiddelen als aceton, alcohol en allerlei andere in de handel verkrijgbare producten zijn waarschijnlijk niet doeltreffender. Desensibilisatie

door middel van allerlei injecties of pillen of door bladeren van de desbetreffende plant te eten, werkt niet.

Behandeling verlicht de symptomen, maar de uitslag verdwijnt er niet sneller door. De meest doeltreffende behandeling is die met corticosteroïden. Kleine gebieden met uitslag worden behandeld met corticosteroïden voor lokaal gebruik, zoals triamcinolon Handelsnaam
Kenacort
Kenalog
Albicort
Nasacort
, of de sterker werkende corticosteroïden clobetasol of diflorason. Op het aangezicht en de geslachtsdelen mogen uitsluitend lichte corticosteroïden worden aangebracht, zoals hydrocortison Handelsnaam
Buccalsone
Locoid
Mildison
Solu‑Cortef
in een concentratie van 1%. Mensen met grote gebieden met uitslag of aanzienlijke zwelling van het aangezicht krijgen orale corticosteroïden in hoge doses. Koude kompressen met water of aluminiumacetaat kunnen worden gebruikt op grote, met blaren bedekte gebieden. Orale antihistaminica kunnen helpen tegen de jeuk. Lotions en crèmes met antihistaminica worden zelden gebruikt.

Seborroïsch eczeem

Seborroïsch eczeem is een chronische ontsteking met onbekende oorzaak. Er ontstaan schilfers op de hoofdhuid en in het gezicht en soms ook op andere plaatsen.

Seborroïsch eczeem ontstaat het meest bij jonge kinderen, gewoonlijk in de eerste 3 maanden, maar ook bij volwassenen tussen de 30 en 70 jaar. De aandoening komt meer voor bij mannen, is vaak een familiekwaal en verergert in koud weer. Maar liefst 85% van de aidspatiënten krijgt een vorm van seborroïsch eczeem.

Symptomen

Seborroïsch eczeem ontstaat meestal geleidelijk. Er verschijnen droge of vettige schilfers op de hoofdhuid (roos), hetgeen soms gepaard gaat met jeuk, maar niet met haaruitval. In ernstigere gevallen verschijnen er geelrode, schilferige plekken langs de haarlijn, achter de oren, in de gehoorgang, in de wenkbrauwen, langs de neus, op de borst en op de bovenrug. Bij zuigelingen jonger dan een maand kan seborroïsch eczeem een dikke, gele, met korstjes bedekte uitslag op de hoofdhuid veroorzaken (‘berg') en soms een gele schilfering achter de oren en rode pukkeltjes op het gezicht. Vaak gaat de uitslag op het hoofd gepaard met een hardnekkige luieruitslag. Bij oudere kinderen en volwassenen kan een dikke, hardnekkige uitslag ontstaan met grote huidschilfers.

Behandeling

De hoofdhuid kan worden behandeld met een shampoo die zinkpyrithion bevat, of bij onvoldoende effect ketoconazol Handelsnaam
Nizoral
, seleniumsulfide, een schimmeldodend geneesmiddel, salicylzuur of koolteershampoo. Deze medicinale shampoo wordt meestal om de dag gebruikt totdat het eczeem onder controle is en vervolgens twee keer per week. Een crème met ketoconazol Handelsnaam
Nizoral
is ook vaak effectief. Bij volwassenen kunnen dikke korsten en schilfers worden losgeweekt door voor het slapengaan salicylzuur in minerale olie op de hoofdhuid aan te brengen en deze met een douchemuts te bedekken. Voor de verwijdering kan een zachte tandenborstel worden gebruikt.

Vaak moet de behandeling wekenlang worden voortgezet. Indien het eczeem na behandeling terugkomt, kan de behandeling worden hervat. Corticosteroïden voor lokaal gebruik worden ook gebruikt op de hoofdhuid en op andere aangetaste gebieden. Op het gezicht mogen uitsluitend minder sterke corticosteroïden worden gebruikt, zoals hydrocortison Handelsnaam
Buccalsone
Locoid
Mildison
Solu‑Cortef
1%. Zelfs deze laatste mogen alleen met mate worden gebruikt, omdat langdurig gebruik kan leiden tot dunner worden van de huid (atrofie) en andere problemen.

Bij zuigelingen en jonge kinderen met een dikke, schilferige uitslag kan de hoofdhuid tegen bedtijd voorzichtig worden ingewreven met salicylzuur in minerale olie. Hiervoor kan een zachte tandenborstel worden gebruikt. De hoofdhuid kan ook dagelijks worden gewassen met zachte babyshampoo en ingewreven met hydrocortisoncrème 1%.

Nummulair eczeem

Nummulair eczeem is een aanhoudende, meestal jeukende uitslag met ontsteking die wordt gekenmerkt door plekken ter grootte van een munt met kleine blaasjes, korstjes en schilfers.

De oorzaak is niet bekend. Nummulair eczeem ontstaat meestal bij mensen van middelbare leeftijd en gaat vaak samen met een droge huid. De aandoening komt vooral in de winter voor, maar de uitslag kan ook zonder aanwijsbare oorzaak opkomen en weer verdwijnen.

De ronde plekken beginnen als jeukende vlekken met pukkeltjes en blaasjes die later vocht afscheiden en korstjes vormen. De uitslag kan zich over een groot gebied verspreiden. Vaak zijn de plekken duidelijker zichtbaar aan de buitenkant van de armen, aan de achterkant van de benen en op de billen, maar ze komen ook voor op de romp.

De meeste mensen hebben baat bij een vochtinbrengende crème. Andere behandelingen zijn onder meer orale antibiotica, corticosteroïdencrèmes en fototherapie (behandeling met ultraviolet licht). Het resultaat van deze behandelingen valt echter nogal eens tegen.

Erytrodermie (gegeneraliseerde dermatitis exfoliativa)

Erytrodermie (gegeneraliseerde dermatitis exfoliativa) is een ernstige ontsteking waardoor het gehele huidoppervlak een rode kleur krijgt en barstjes en schilfers vertoont.

De aandoening kan worden veroorzaakt door bepaalde geneesmiddelen (vooral penicilline, sulfonamiden, isoniazide Handelsnaam
Isoniazide
, fenytoïne Handelsnaam
Diphantoine‑Z
Epanutin
en barbituraten). In een aantal gevallen is de oorzaak een complicatie van een andere huidaandoening, zoals constitutioneel eczeem, psoriasis en contacteczeem. Bepaalde lymfomen (lymfekliergezwellen (zie Lymfomen: Introductie)) kunnen ook erytrodermie veroorzaken. De oorzaak is in veel gevallen onbekend.

Symptomen en diagnose

Erytrodermie kan snel of langzaam ontstaan. Eerst wordt het gehele huidoppervlak rood en glanzend. De huid wordt vervolgens schilferig en dikker en is soms bedekt met korstjes. Soms vallen de haren en nagels uit. De lymfeklieren kunnen jeuken en opgezwollen zijn. Patiënten met koorts kunnen het toch koud hebben, omdat er veel warmte verloren gaat via de beschadigde huid. Grote hoeveelheden vocht met eiwitten kunnen wegvloeien en de beschadigde huid vormt geen afdoende bescherming meer tegen infecties.

Omdat de symptomen van erytrodermie en huidinfectie op elkaar lijken, worden huid- en bloedmonsters naar het laboratorium gestuurd om infectie als oorzaak uit te sluiten.

Behandeling

Een tijdige diagnose en behandeling zijn belangrijk om een infectie in de aangetaste huid te voorkomen en te zorgen dat het verlies van vocht en eiwitten geen levensgevaar oplevert.

Mensen met erytrodermie moeten vaak in het ziekenhuis worden opgenomen. Ze krijgen antibiotica (tegen infecties), een infuus (om het vochtverlies aan te vullen) en voedingssupplementen. Geneesmiddelen en verwarmde dekens om de lichaamstemperatuur op peil te houden kunnen ook deel uitmaken van de behandeling. Koele baden, gevolgd door het aanbrengen van gaasverbanden met vaseline, helpen de huid te beschermen. Corticosteroïden (zoals prednison Handelsnaam
Prednison
), oraal of intraveneus toegediend, worden alleen gebruikt indien andere maatregelen geen resultaat opleveren of de ziekte verergert. Alle geneesmiddelen of stoffen die de veroorzaker van erytrodermie kunnen zijn, moeten worden uitgesloten. Als een lymfoom de oorzaak is, treedt verbetering op wanneer dit wordt behandeld.

Hypostatisch eczeem

Hypostatisch eczeem is een ontsteking van de huid op de onderbenen ten gevolge van bloedstuwing en oedeem (vochtophoping).

Hypostatisch eczeem komt vaak voor bij mensen met spataders (zie Aandoeningen van aders: Spataders) en oedeem. Deze vorm van eczeem ontstaat meestal op de enkels, maar kan zich ook naar de knieën uitbreiden. De huid wordt aanvankelijk rood en enigszins schilferig. Na enkele weken tot maanden wordt de huid donkerbruin. In de aangetaste huidgebieden kan zich uiteindelijk een zweer ontwikkelen, vaak ter hoogte van de enkel. Zo'n zweer (‘open been') raakt vaak geïnfecteerd met bacteriën. Bij hypostatisch eczeem bestaan jeuk en zwelling aan de benen, maar geen pijn. De zweren zijn meestal wel pijnlijk.

Behandeling

Langetermijnbehandeling bestaat uit het voorkomen van stuwing in de aders rond de enkels. Als de patiënt zit, is het aan te raden de benen hoger dan het hart te leggen. Goed aangemeten elastische steunkousen op doktersvoorschrift (compressiekousen) geven zoveel tegendruk dat de bloedstuwing verdwijnt en de zwelling vermindert. Vrij verkrijgbare ‘steunkousen' werken meestal onvoldoende.

Bij eczeem in de beginfase kunnen kompressen, zoals gaasverband gedrenkt in leidingwater of burowwater, verzachtend werken en infecties voorkomen, doordat ze de huid schoonhouden. Als de aandoening verergert (de huid wordt warm en rood, er ontstaan zweertjes of pus), kan een verband met een groter absorptievermogen worden gebruikt. Een corticosteroïdencrème heeft ook een gunstige uitwerking, vaak in combinatie met zinkzalf (zinkoxidepasta). Deze crèmes worden dun aangebracht. Corticosteroïden mogen niet rechtstreeks op een zweer worden aangebracht. Dit kan de genezing tegengaan.

Als de zweren groot zijn of als er veel zweertjes verspreid over een groot gebied zijn, kan een speciaal vochtig hydrocolloïd- of hydrogelverband worden gebruikt. Antibiotica worden alleen gebruikt als de huid geïnfecteerd is. Soms wordt een huidtransplantaat gebruikt om het defect na wegsnijden van de verlittekende rand van de zweer te bedekken.

Sommige mensen hebben baat bij een zinklijmverband, een elastisch geweven verband met een zinkbevattende gel. Het verband wordt om de enkel en het onderbeen aangebracht en wordt na enige tijd hard. Een zinklijmverband lijkt op een gipsverband, maar is zachter. Het verband gaat de zwelling tegen en beschermt tegen irritatie. De pasta bevordert het herstel van de huid. Aanvankelijk wordt het verband om de 2 tot 3 dagen vervangen, later wekelijks.

Bij hypostatisch eczeem raakt de huid gemakkelijk geïrriteerd. Crèmes met antibiotica, lokaal verdovende middelen, alcohol, hamamelis (toverhazelaar), wolvet en andere chemische stoffen mogen niet worden gebruikt. Deze maken de aandoening alleen maar erger.

Lichen simplex chronicus

Lichen simplex chronicus (lokale neurodermatitis) is een chronische, jeukende ontsteking van de bovenste huidlaag.

Lichen simplex chronicus wordt veroorzaakt door aanhoudend krabben. Het krabben veroorzaakt meer jeuk, waardoor een vicieuze cirkel ontstaat van jeuk-krabben-jeuk. Soms is er geen aanwijsbare reden, maar in andere gevallen is het krabben het gevolg van contacteczeem, de aanwezigheid van parasieten of een andere aandoening. Mensen kunnen echter doorgaan met krabben als de oorspronkelijke oorzaak al lang verdwenen is. Het is niet bekend waarom dit gebeurt, maar psychologische factoren kunnen een rol spelen. De aandoening lijkt geen allergie te zijn. Er zijn meer vrouwen dan mannen met lichen simplex chronicus. De aandoening komt veel voor onder Aziaten en ontstaat meestal bij mensen tussen de 20 en 50 jaar.

Symptomen en diagnose

Lichen simplex chronicus kan overal op het lichaam ontstaan, bijvoorbeeld bij de anus (pruritus ani (zie Aandoeningen van anus en endeldarm: Anale jeuk)) en de vagina (pruritus vulvae (zie Symptomen en diagnose van gynaecologische aandoeningen: Vaginale jeuk)). In het begin ziet de huid er normaal uit, maar er is wel jeuk. Later ontstaan er droogheid, schilfering en donkere plekken als gevolg van het krabben en wrijven.

De arts probeert een allergie of ziekte op te sporen die oorspronkelijk de jeuk kan hebben veroorzaakt. Wanneer de aandoening zich rond de anus of vagina voordoet, zoekt de arts naar mogelijke oorzaken als draadwormen (oxyuren), trichomoniasis, aambeien, lokale afscheiding, schimmelinfecties, wratten, contacteczeem of psoriasis.

Behandeling

De aandoening kan pas verdwijnen als het krab- en wrijfgedrag volledig wordt gestaakt. Voor de jeuk kunnen standaardbehandelingen worden gebruikt. (zie Jeuk en niet-infectieuze uitslag: Behandeling)

Corticosteroïdencrèmes kunnen de jeuk en de ontsteking verminderen en de huid tegen krabben beschermen.

Er kan zinkzalf of zinkpasta over de crème worden aangebracht ter bescherming van het gebied. Dit kan met minerale olie worden verwijderd.

Dermatitis perioralis

Dermatitis perioralis is een rode, bobbelige uitslag rond de mond en op de kin.

De oorzaak van de aandoening is niet bekend. Ze komt voornamelijk voor bij vrouwen tussen de 20 en 60 jaar oud.

De behandeling bestaat uit het gebruik van tetracyclinen en andere orale antibiotica. De aandoening wordt vaak erger door corticosteroïden en bepaalde vettige cosmeticaproducten, vooral vochtinbrengende middelen.

Acrovesiculeus eczeem

Acrovesiculeus eczeem (ook wel ‘pompholyx' genoemd) wordt gekenmerkt door jeukende blaasjes op de handpalmen, de zijkanten van de vingers en soms ook de voetzolen.

Acrovesiculeus eczeem wordt ook wel ‘dyshidrose' genoemd, wat ‘abnormaal zweten' betekent, hoewel de aandoening niets met zweten te maken heeft. De oorzaak is onbekend. Stress speelt mogelijk een rol, evenals het binnenkrijgen van stoffen als nikkel, chroom en kobalt. De aandoening komt vooral voor bij adolescenten en jongvolwassenen.

De blaasjes zijn vaak schilferig en rood en scheiden vocht af. Acrovesiculeus eczeem komt op en verdwijnt tijdens episoden die 2 tot 3 weken duren. Het kan weken duren voordat acrovesiculeus eczeem vanzelf verdwijnt. Natte kompressen kunnen helpen de blaasjes te doen verdwijnen. Sterke corticosteroïden voor lokaal gebruik kunnen de jeuk en de ontsteking verminderen.

Laatste volledige inspectie/herziening februari 2003

Naar boven

Vorige: Introductie

Volgende: Erythema multiforme

Illustraties
Tabellen
Disclaimer