MERCK MANUAL MEDISCH HANDBOEK
Tips voor betere resultaten
ABCDEFGHI
JKLMNOPQR
STUVWXYZ

Sectie

Hoofdstuk

Onderwerp

Gordelroos

Gordelroos (herpes zoster) is een infectie met het varicella-zoster-virus die een, vaak zeer pijnlijke, huideruptie veroorzaakt van met vocht gevulde blaasjes.Waterpokken en gordelroos worden door het varicella-zoster-virus veroorzaakt. Waterpokken is de primaire manifestatie van een infectie met het varicella-zoster-virus (zie Virusinfecties: Waterpokken) en gordelroos ontstaat als het virus, meestal jaren later, wordt gereactiveerd. Gedurende de waterpokkeninfectie verspreidt het virus zich door de bloedbaan en infecteert het zenuwcellen (ganglia) van de ruggenmerg- of hersenzenuwen, waar het in sluimerende (latente) toestand achterblijft. Het virus kan vervolgens zowel voor altijd symptoomloos blijven alsook jaren later worden gereactiveerd. Wanneer het wordt gereactiveerd, verplaatst het virus zich weer door de zenuwvezels naar de huid, waar het pijnlijke zweren vormt die op die van waterpokken lijken. Anders dan bij HSV-infecties maakt iemand meestal slechts één uitbraak van gordelroos door in zijn leven.

Gordelroos kan zich op elke leeftijd ontwikkelen, maar komt het vaakst voor bij mensen ouder dan 50 jaar. Meestal is de oorzaak van reactivatie onbekend, hoewel het soms optreedt wanneer de afweer van het lichaam verminderd is door een andere aandoening, zoals aids of de ziekte van Hodgkin, of door geneesmiddelen die het afweersysteem verzwakken. Het ontstaan van gordelroos betekent op zichzelf echter niet dat iemand een andere ernstige ziekte heeft.

Wat is postherpetische neuralgie?

Chronische pijn in delen van de huid waarvan de zenuwen geïnfecteerd zijn met herpes zoster wordt ‘postherpetische neuralgie' genoemd. Deze pijn kan tot maanden of jaren na een aanval van gordelroos aanhouden. Het betekent niet dat het virus zich actief blijft vermenigvuldigen. Het is niet precies bekend waarom de pijn optreedt. De pijn bij postherpetische neuralgie kan constant of met tussenpozen optreden en kan 's nachts of als reactie op warmte of kou verergeren. Soms is de pijn zo hevig dat de patiënt niets meer kan.

Postherpetische neuralgie treedt het meest op bij ouderen: een kwart tot de helft van de mensen boven de 50 jaar met gordelroos heeft ook een vorm van postherpetische neuralgie. Slechts ongeveer 10% van alle patiënten met gordelroos ontwikkelt echter postherpetische neuralgie. Slechts enkele patiënten hebben ernstige pijn.

In de meeste gevallen verdwijnt de pijn binnen 1 tot 3 maanden, maar in 10 tot 20% van de gevallen kan de pijn langer dan 1 jaar voortduren. Zelden duurt de pijn langer dan 10 jaar.

Een aantal behandelingen is bij postherpetische neuralgie getest, maar er is geen behandeling gevonden die altijd succesvol is. Directe injectie van een corticosteroïd in de ruggenmergvloeistof kan nuttig zijn. In de meeste gevallen is de pijn licht en is geen specifieke behandeling nodig, maar sommige mensen hebben sterke pijnstillers nodig.

Symptomen en complicaties

Sommige patiënten met gordelroos voelen zich onwel en hebben last van rillingen, koorts, misselijkheid, diarree of problemen met urineren in de 3 tot 4 dagen voordat gordelroos zich ontwikkelt. Anderen hebben pijn, tintelingen of jeuk in een bepaald deel van de huid. Er ontstaan vervolgens groepjes kleine, met vocht gevulde blaasjes, omgeven door een klein rood gebied. De blaasjes beslaan maar een beperkt deel van de huid, namelijk het gedeelte dat door de geïnfecteerde zenuw(en) wordt geïnnerveerd. Zo'n deel van de huid wordt ‘dermatoom' genoemd. (zie Ruggenmergaandoeningen:Myelitis transversa (acute transversale myelitis)Illustraties)

De blaasjes verschijnen meestal op de romp, doorgaans slechts op één zij. Er kunnen echter ook enkele blaasjes elders op het lichaam verschijnen. Het aangetaste deel van het lichaam is meestal gevoelig voor prikkels, inclusief lichte aanraking, en kan zeer pijnlijk zijn. Kinderen met gordelroos hebben meestal minder ernstige symptomen dan volwassenen.

De blaasjes drogen in en vormen een korst ongeveer 5 dagen nadat ze zijn verschenen. Totdat er een korst op zit, bevatten de blaasjes het varicella-zoster-virus, dat waterpokken kan veroorzaken als het wordt overgedragen op personen die nog geen infectie met dit virus hebben doorgemaakt. Blaren die grote gebieden van de huid beslaan of langer dan 2 weken aanhouden, wijzen er gewoonlijk op dat het afweersysteem niet goed functioneert.

Na één aanval van gordelroos is iemand meestal levenslang immuun voor verdere aanvallen. Minder dan 5% van de patiënten heeft meerdere aanvallen. Er kan littekenvorming optreden, die uitgebreid kan zijn, maar de meeste mensen herstellen zonder blijvend letsel.

Een klein aantal mensen, meestal ouderen, houdt chronische pijn in het gebied (postherpetische neuralgie). Aantasting van het deel van de gezichtszenuw dat naar het oog leidt, kan ernstig zijn en indien dit niet goed wordt behandeld, kan het gezichtsvermogen hierdoor worden aangetast.

Diagnose

Het kan moeilijk zijn de diagnose ‘gordelroos' te stellen voordat de blaasjes verschijnen, maar de plaats waar de pijn begint in een vage band aan één kant van het lichaam kan een bruikbare aanwijzing zijn. Afhankelijk van de betrokken zenuwen kan de pijn lijken op pijn die wordt veroorzaakt door blindedarmontsteking, een nier- of galsteen of ontsteking van de dikke darm. Zodra de blaasjes echter in het kenmerkende patroon verschijnen (ze volgen een zenuwwortel) is de diagnose meestal duidelijk. Laboratoriumonderzoek wordt zelden uitgevoerd, maar kan worden gebruikt om de diagnose te bevestigen.

Behandeling

Er zijn verschillende antivirale middelen die bij gordelroos enig effect kunnen hebben. Orale antivirale middelen als famciclovir Handelsnaam
Famvir
, valaciclovir Handelsnaam
Zelitrex
en aciclovir Handelsnaam
Zovirax
Previum
worden vaak gegeven, vooral aan ouderen en mensen met een verminderde afweer. Deze middelen genezen de ziekte niet, maar ze kunnen de symptomen verlichten en de duur van de ziekte bekorten. Er zijn ook aanwijzingen dat gebruik van corticosteroïden samen met deze middelen kan helpen. Om secundaire bacteriële infecties te voorkomen moet de huid schoon en droog worden gehouden.

Vaak zijn pijnstillers nodig. Niet-steroïde anti-inflammatoire geneesmiddelen (NSAID's) of paracetamol kunnen worden geprobeerd, maar soms zijn orale opioïden nodig. (zie Pijn: Opioïde analgetica)

Laatste volledige inspectie/herziening februari 2003

Naar boven

Vorige: Gele koorts

Volgende: Griep (influenza)

Illustraties
Tabellen
Disclaimer