MERCK MANUAL MEDISCH HANDBOEK
Tips voor betere resultaten
ABCDEFGHI
JKLMNOPQR
STUVWXYZ

Sectie

Hoofdstuk

Onderwerp

Vergrote milt

Een vergrote milt (splenomegalie) is geen ziekte op zich, maar het gevolg van een onderliggende aandoening. Bij veel aandoeningen kan de milt groter worden. Om de oorzaak vast te stellen, moeten aandoeningen uiteenlopend van chronische infecties tot bloedkanker in overweging worden genomen.

Wanneer de milt groter wordt, houdt dit orgaan een overmaat aan bloedcellen en bloedplaatjes vast (hypersplenie), waardoor het aantal bloedcellen en bloedplaatjes in de bloedbaan daalt. Dit proces ontaardt in een vicieuze cirkel: hoe meer cellen en bloedplaatjes de milt vasthoudt, des te groter wordt de milt en hoe groter de milt wordt, des te meer cellen en bloedplaatjes er worden vastgehouden. Uiteindelijk houdt de sterk vergrote milt ook normale rode bloedcellen vast en vernietigt deze samen met de abnormale cellen. Verder kan de milt door de grote aantallen bloedcellen en bloedplaatjes verstopt raken, waardoor de functie verstoord raakt.

Een vergrote milt kan meer bloed nodig hebben dan kan worden aangevoerd. Wanneer delen van de milt te weinig bloed krijgen, kunnen die beschadigd raken, waardoor ze afsterven of gaan bloeden.

Oorzaken van een vergrote milt

infecties

  • hepatitis
  • ziekte van Pfeiffer
  • psittacose
  • subacute bacteriële endocarditis
  • brucellose
  • kala-azar
  • malaria
  • syfilis
  • tuberculose
bloedarmoede
  • hereditaire elliptocytose
  • hereditaire sferocytose
  • sikkelcelziekte (voornamelijk bij kinderen)
  • thalassemie
vormen van bloedkanker en myeloproliferatieve ziekten
  • ziekte van Hodgkin en andere lymfomen
  • leukemie
  • myelofibrose
  • polycythaemia vera
  • stapelingsziekten
  • ziekte van Gaucher
  • ziekte van Niemann-Pick
  • ziekte van Wolman
  • ziekte van Hand-Schüller-Christian
  • ziekte van Letterer-Siwe
andere oorzaken
  • levercirrose
  • amyloïdose
  • syndroom van Felty
  • sarcoïdose
  • systemische lupus erythematodes
  • miltcysten
  • druk van buitenaf op de aders van de milt of naar de lever
  • bloedstolsel in een ader van de milt of een ader naar de lever

Symptomen

Een vergrote milt veroorzaakt weinig symptomen en de symptomen die wel ontstaan, kunnen gemakkelijk voor de symptomen van een andere aandoening worden aangezien. Omdat een vergrote milt naast de maag ligt en daar soms tegenaan drukt, kan de patiënt al na een kleine hoeveelheid voedsel of zelfs zonder iets te hebben gegeten een vol gevoel hebben. De patiënt kan in het gebied van de milt ook buik- of rugpijn hebben die naar de linkerschouder kan uitstralen, vooral als delen van de milt onvoldoende bloed krijgen en beginnen af te sterven.

Wanneer de milt te veel bloedcellen en bloedplaatjes aan de bloedstroom onttrekt, kan een breed scala aan problemen ontstaan. Deze problemen zijn bloedarmoede door een tekort aan rode bloedcellen, veelvuldige infecties door een tekort aan witte bloedcellen en een neiging tot bloeden door een tekort aan bloedplaatjes.

Diagnostisch onderzoek

Er kan aan een vergrote milt worden gedacht wanneer de patiënt last heeft van een vol gevoel of van pijn linksboven in de buik of in de rug. Bij lichamelijk onderzoek kan een vergrote milt worden gevoeld. Ook op een röntgenfoto van de buik kan te zien zijn dat de milt vergroot is. In sommige gevallen is echografie of computertomografie (CT-scan) nodig om vast te stellen hoe groot de milt is en of de milt tegen andere organen drukt. Onderzoek met magnetische kernspinresonantie (MRI-scan) kan dezelfde informatie opleveren, aangevuld met informatie over de doorbloeding van de milt. Bij andere speciale scanapparatuur wordt gebruikgemaakt van licht radioactieve deeltjes om de omvang en de functie van de milt te beoordelen en om vast te stellen of de milt grote hoeveelheden bloedcellen vasthoudt of vernietigt.

Bloedonderzoek toont de afgenomen aantallen rode en witte bloedcellen en bloedplaatjes aan. Bij microscopisch onderzoek van de bloedcellen kunnen de vorm en de grootte van de bloedcellen aanwijzingen opleveren voor de oorzaak van de miltvergroting. Uit onderzoek van het beenmerg (zie Symptomen en diagnostisch onderzoek bij bloedziekten: Beenmergonderzoek) kan kanker van de bloedcellen blijken (zoals leukemie of lymfoom) of een ophoping van ongewenste stoffen, zoals bij stapelingsziekten (zie Erfelijke stofwisselingsziekten: Glycogeenstapelingsziekten) het geval is. Met bloedeiwitbepalingen kan worden vastgesteld of de miltvergroting wordt veroorzaakt door andere aandoeningen, zoals amyloïdose, sarcoïdose, malaria, kala-azar, brucellose en tuberculose. Met leverfunctieonderzoek kan worden vastgesteld of de lever ook aangetast is.

Het is nauwelijks mogelijk van de milt een weefselmonster voor onderzoek te nemen omdat het inbrengen van een naald of het maken van een insnijding in de milt een niet te stelpen bloeding kan veroorzaken. Als de vergrote milt operatief wordt verwijderd om bepaalde ziekten te diagnosticeren of te behandelen, wordt de milt naar het laboratorium gestuurd, waar meestal wel kan worden vastgesteld wat de oorzaak van de vergroting is.

Behandeling

Waar mogelijk wordt de onderliggende ziekte behandeld die de vergrote milt heeft veroorzaakt. Operatieve verwijdering van de milt (splenectomie) kan noodzakelijk zijn, maar kan problemen veroorzaken, waaronder een grotere vatbaarheid voor infecties. In bepaalde kritieke situaties is het echter de moeite waard dit risico te nemen: wanneer de milt zó snel rode bloedcellen vernietigt dat een ernstige bloedarmoede ontstaat, wanneer de milt de voorraad witte bloedcellen en bloedplaatjes zodanig uitput dat er risico van infecties en bloedingen ontstaat, wanneer de milt zo groot is dat deze pijn veroorzaakt of druk uitoefent op andere organen of wanneer de milt zo groot wordt dat delen ervan bloeden of afsterven. Als alternatief voor een operatie is het soms mogelijk de milt met bestraling te verkleinen.

Laatste volledige inspectie/herziening februari 2003

Naar boven

Vorige: Miltruptuur

Illustraties
Tabellen
Disclaimer