MERCK MANUAL MEDISCH HANDBOEK
Tips voor betere resultaten
ABCDEFGHI
JKLMNOPQR
STUVWXYZ

Sectie

Hoofdstuk

Onderwerp

Bezoars en lichaamsvreemde voorwerpen

Bezoars zijn samengebalde proppen gedeeltelijk verteerd of onverteerd materiaal die in de maag of andere delen van het spijsverteringskanaal blijven steken. Lichaamsvreemde voorwerpen zijn kleine ingeslikte objecten die ook in het spijsverteringskanaal vast kunnen raken en dit soms perforeren (doorboren).

De maag is een gebruikelijke verzamelplaats voor verharde voedselproppen of andere voorwerpen. Dit komt ten dele door de vorm van de maag en door de nauwe opening (pylorus) waar de maaginhoud doorheen moet om in het eerste deel van de dunne darm (twaalfvingerige darm) terecht te komen. Onverteerbare proppen (bezoars) of lichaamsvreemde voorwerpen met een doorsnede van meer dan 2 centimeter kunnen zelden de maag verlaten.

Bezoars bestaan uit gedeeltelijk verteerde haren of vezels uit fruit of groente die zich meestal ophopen in de maag, maar soms elders in het spijsverteringskanaal. Omdat deze haarballen of voedselballen niet door nauwe openingen of ruimten kunnen bewegen, komen ze vast te zitten in het spijsverteringskanaal. Zelfs verharde blokken geneesmiddelen, zoals antacida, kunnen zich ophopen en blijven steken.

Lichaamsvreemde voorwerpen worden soms ingeslikt door kinderen en zelfs door volwassenen, vooral door mensen die dronken zijn of een suïcidepoging doen. Als deze onverteerbare voorwerpen klein zijn, bewegen ze door het spijsverteringsstelsel totdat ze met de ontlasting worden uitgescheiden. Grotere of scherpe voorwerpen, zoals visgraten, kunnen echter blijven steken in de slokdarm of maag of, minder vaak, in andere delen van het spijsverteringskanaal. Soms worden lichaamsvreemde voorwerpen met opzet ingeslikt, bijvoorbeeld door smokkelaars die met drugs gevulde ballonnen inslikken om door de douane te komen. Deze voorwerpen kunnen dan in de maag vast komen te zitten.

Voedsel of andere materialen kunnen zich in ieder lichaam ophopen, maar dit gebeurt onder bepaalde omstandigheden vaker. Bij mensen die aan hun spijsverteringskanaal zijn geopereerd, in het bijzonder bij mensen bij wie een deel van de maag of darmen is verwijderd, is de kans groter dat bezoars en lichaamsvreemde voorwerpen vast blijven zitten. Mensen met diabetes mellitus ontwikkelen soms een aandoening waarbij de maag niet goed wordt geleegd, waardoor voedsel dat zich ophoopt voor problemen kan zorgen.

Symptomen en diagnose

Meestal veroorzaken bezoars en lichaamsvreemde voorwerpen geen symptomen.

Wanneer een klein stomp voorwerp wordt ingeslikt, kan dit het gevoel geven dat er iets in de slokdarm is blijven steken. Dit gevoel kan even aanhouden, zelfs nadat het voorwerp in de maag is terechtgekomen. Wanneer een klein scherp voorwerp wordt ingeslikt, kan dit in de slokdarm vast komen te zitten en pijn veroorzaken, ook als de betreffende persoon normaal kan slikken. Wanneer de slokdarm volledig geblokkeerd is, is de betreffende persoon niet in staat ook maar iets door te slikken, zelfs geen speeksel, en kwijlt en spuugt hij voortdurend. De betreffende persoon kan proberen over te geven, maar er komt dan niets naar boven.

Soms leiden bezoars of lichaamsvreemde voorwerpen tot bloed in de ontlasting. Als ze de maag, de dunne darm of, in zeldzame gevallen, de dikke darm, gedeeltelijk of volledig afsluiten, veroorzaken ze krampen, een opgeblazen gevoel, gebrek aan eetlust, overgeven en soms koorts. Als een scherp voorwerp de maag of darmen heeft doorboord, komt er ontlasting in het gebied rond de darmen terecht, wat ernstige buikpijn, koorts, flauwvallen en soms shock veroorzaakt. Een dergelijke lekkage is een medisch noodgeval omdat dit peritonitis kan veroorzaken (zie Gastro-intestinale noodsituaties: Peritonitis). Als iemand een met drugs gevulde ballon heeft ingeslikt, kan de ballon scheuren, wat dan kan leiden tot een overdosis aan de drug.

Vaak is het voorwerp dat de obstructie veroorzaakt op röntgenopnamen van de buik zichtbaar. Soms wordt endoscopie (een visueel onderzoek van het spijsverteringskanaal met behulp van een buigzame kijkbuis (zie Symptomen en diagnose van spijsverteringsstoornissen: Endoscopie)) uitgevoerd om de aard van de verstopping te bepalen en uit te sluiten dat het om een tumor gaat. In zeldzame gevallen worden computertomografie (CT) en echografie gebruikt om het probleem vast te stellen.

Behandeling

Meestal vereisen bezoars en lichaamsvreemde voorwerpen geen behandeling. Zelfs een kleine munt wordt waarschijnlijk zonder problemen weer uitgescheiden. De arts zal de betreffende persoon adviseren de ontlasting te controleren om te zien wanneer het voorwerp wordt uitgescheiden. Soms zal de arts aanraden om een vloeibaar dieet te gebruiken om het voorwerp makkelijker uit te kunnen scheiden.

Om een bezoar af te breken, kan de arts een kuur van opgeloste cellulase voorschrijven, dat gedurende verschillende dagen via de mond moet worden ingenomen. Wanneer een arts vermoedt dat een stomp lichaamsvreemd voorwerp in de slokdarm vastzit, kan intraveneus het geneesmiddel glucagon worden toegediend om de slokdarm te ontspannen zodat het voorwerp door het spijsverteringskanaal kan bewegen. Andere geneesmiddelen, zoals via de mond ingenomen metoclopramide Handelsnaam
Primperan
, kunnen helpen om bezoars of stompe lichaamsvreemde voorwerpen door het spijsverteringskanaal te bewegen doordat de geneesmiddelen de spieren laten samentrekken.

Artsen kunnen sommige voorwerpen die in de slokdarm vastzitten verwijderen door een kleine buis (katheter) met aan het uiteinde een ballon door de mond in te brengen en voorbij het voorwerp te schuiven. De ballon wordt vervolgens opgeblazen en de katheter wordt naar buiten getrokken waardoor het voorwerp wordt verwijderd.

Scherpe voorwerpen kunnen de slokdarmwand doorboren, wat ernstige gevolgen heeft. Daarom moeten ze worden verwijderd, met behulp van endoscopie of een operatieve ingreep. Ingeslikte batterijen moeten ook worden verwijderd, omdat deze inwendige brandwonden kunnen veroorzaken. Wanneer een voorwerp wordt ontdekt dat vermoedelijk een met drugs gevulde ballon is, wordt dit verwijderd om de drugoverdosis te voorkomen die kan optreden als het voorwerp scheurt.

Laatste volledige inspectie/herziening februari 2003

Naar boven

Vorige: Introductie

Volgende: Hiatushernia

Illustraties
Tabellen
Disclaimer