MERCK MANUAL MEDISCH HANDBOEK
Tips voor betere resultaten
ABCDEFGHI
JKLMNOPQR
STUVWXYZ

Sectie

Hoofdstuk

Onderwerp

Symptomen

Pijn

Pijn is het belangrijkste symptoom van de meeste aandoeningen van het bewegingsapparaat. De pijn kan licht of ernstig zijn, plaatselijk of diffuus, afhankelijk van de plaats van het letsel. Pijn kan acuut en kortdurend zijn, zoals bij de meeste kwetsuren, maar ook voortdurend aanwezig zijn, zoals bij een chronische ziekte als artritis.

Botpijn is meestal een diepe, doordringende of doffe pijn. Deze wordt gewoonlijk door letsel veroorzaakt. Andere oorzaken van botpijn zijn infecties en tumoren.

Spierpijn is vaak minder hevig dan botpijn, maar kan wel zeer onaangenaam zijn. Een spierspasme of kramp (een aanhoudend pijnlijke spiersamentrekking) in de kuit is een voorbeeld van een intense pijn. Pijn kan optreden wanneer een spier verwond raakt door een sportblessure, verminderde bloedtoevoer naar de spier, een infectie, een auto-immuunreactie (Auto-immuunziekten: Introductie) of een tumor.

Bijna alle letsels en ziekten in de gewrichten geven stijfheid en een schrijnende pijn, vaak ‘artritische' pijn genoemd. Omdat gewrichtspijn zo veel voorkomt, baseert een arts een specifieke diagnose echter op de aanwezigheid van andere symptomen en op de resultaten van laboratoriumonderzoek. Zo wordt de ziekte van Lyme gekenmerkt door pijn in de gewrichten en een ringvormige huiduitslag. In het bloed wordt de aanwezigheid aangetoond van antilichamen tegen de bacteriën die de ziekte van Lyme veroorzaken. Jicht wordt gekenmerkt door een plotselinge aanval van pijn in het gewricht aan de basis van de grote teen. In het bloed wordt meestal een hoge urinezuurconcentratie vastgesteld en in gewrichtsvocht zijn uraatkristallen zichtbaar.

Soms zijn de pezen van de handpalm pijnlijk. Deze aandoening wordt ‘trigger finger' (zie Aandoeningen aan de handen:VervormingenIllustraties) genoemd.

Ontsteking

Een ontsteking veroorzaakt een gezwollen warme en gevoelige plek. Door de ontsteking is het gewricht pijnlijk en kan niet zo goed worden bewogen. Als een groot deel van het bewegingsapparaat is ontstoken, is er soms een lichte verhoging van de lichaamstemperatuur. Een gewrichtsontsteking is een reactie van de gewrichten op allerlei vormen van beschadiging, waaronder een infectie of een auto-immuunziekte. Reumatoïde artritis is een van de vele auto-immuunziekten die een ontsteking van de gewrichten veroorzaakt. Bij gewrichten is de zwelling vaak het gevolg van vocht in het gewricht. Het functieverlies uit zich als een verminderd bewegingsbereik.

Spierontsteking (myositis) kan verschillende oorzaken hebben, zoals een virusinfectie. Zoals elke ontsteking kan spierontsteking pijn en gevoeligheid, zwelling en een warm gevoel veroorzaken. De spier kan minder goed worden gebruikt, hetgeen zich uit als spierzwakte.

Spierzwakte

Zwakte kan optreden als een deel van het bewegingsapparaat afwijkend is. Als de spier zelf niet goed kan samentrekken, is er sprake van ‘spierzwakte'. Als een zenuw de spier niet goed prikkelt, zijn de spiersamentrekkingen zwak. Als een gewricht vastzit en niet normaal kan bewegen, is de spier soms niet voldoende in staat om beweging te veroorzaken. Zelfs pijn als gevolg van een ontsteking verhindert de normale bewegingen, waardoor zwakte ontstaat. De zwakte kan zich beperken tot één gewricht of ledemaat, zoals meestal het geval is wanneer een zenuw, een gewricht of een enkele spier is aangedaan, maar kan ook door het gehele lichaam verspreid zijn zoals het geval is bij sommige neurologische ziekten of spierziekten. Spierkracht kan ook beperkt zijn door pijn in de spieren, pezen, botten of gewrichten, waardoor het lijkt alsof er zwakte is.

Zwakte is een veelvoorkomend symptoom van spierletsel of spierziekte. Spierzwakte kan ook een gevolg zijn van veel ziekten die het gehele lichaam aantasten. Veel mensen klagen over spierzwakte wanneer ze zich moe of uitgeput voelen, maar echte spierzwakte betekent dat volledige inspanning niet de normale kracht oplevert. Echte spierzwakte kan worden veroorzaakt door problemen in de spier zelf (zoals bij spierdystrofie (zie Spierdystrofie en verwante aandoeningen)) of bij polymyositis (zie Auto-immuunziekten van het bindweefsel: Polymyositis en dermatomyositis). Verder kan spierzwakte ook worden veroorzaakt door problemen in het zenuwstelsel dat de bewegingen controleert (zoals na een CVA of na letsel aan het ruggenmerg of zenuwen), of door een ziekte als myasthenia gravis, waarbij de verbinding tussen de zenuw en de spieren wordt aangetast, de zogenoemde ‘neuromusculaire overgang'. Spierzwakte kan bij ouderen voorkomen als gevolg van een leeftijdsgebonden vermindering in spiermassa, die ‘spieratrofie' wordt genoemd (zie Biologie van het bewegingsapparaat: Gevolgen van het ouder worden). Artsen gebruiken soms het woord ‘asthenie' om zwakte te beschrijven, maar dan meer in de betekenis van krachteloosheid of ziekelijkheid dan in de betekenis van spierzwakte.

DE OORZAKEN VAN SPIERZWAKTE

soort aandoening

voorbeeld

beschrijving

spierziekte

spierdystrofie

een groep erfelijke spieraandoeningen die tot meer of minder ernstige spierzwakte leidt

ontstekingsziekten (acute virale myositis, polymyositis)

spieren zijn gevoelig of pijnlijk en zwak

aandoening van de neuromusculaire verbinding

myasthenia gravis, curarevergiftiging, syndroom van Lambert-Eaton, insecticidenvergiftiging, botulisme, difterie

zwakte of verlamming van vele spieren

beschadiging van het ruggenmerg

trauma van hals of rug, ruggenmergtumoren, vernauwing van het wervelkanaal, multipele sclerose, transversale myelitis, vitamine-B12-deficiëntie

zwakte van de armen en benen onder het niveau van het letsel, progressief gevoelsverlies onder het niveau van het letsel, rugpijn; de ingewanden, de blaas en het seksuele vermogen kunnen zijn aangetast

degeneratie van motorische zenuwcellen in het ruggenmerg

amyotrofische laterale sclerose (ALS)

progressief verlies van kracht en spiermassa, zonder gevoelsverlies

beschadiging van de ruggenmergwortel

uitpuiling van een tussenwervelschijf in de nek of het onderste deel van de wervelkolom

pijn in de nek of zwakte of ongevoeligheid in een arm, lage rugpijn uitstralend in een been (ischias) en zwakte of gevoelloosheid van een been

beschadiging van een enkele zenuw (mononeuropathie)

diabetische neuropathie, plaatselijke druk, vasculitis

zwakte of verlamming van spieren en gevoelsverlies in het gebied dat door de beschadigde zenuw wordt geprikkeld

beschadiging van vele zenuwen (polyneuropathie)

diabetes, syndroom van Guillain-Barré, foliumzuurdeficiëntie, andere stofwisselingsziekten

zwakte of verlamming van spieren en gevoelsverlies in de gebieden die door de beschadigde zenuwen worden geprikkeld

gebruik van corticosteroïden

corticosteroïdmyopathie

zwakte begint gewoonlijk bij de heupen en verspreidt zich geleidelijk naar alle spieren

lage kaliumspiegels

hypokaliëmische myopathie

perioden van zich snel ontwikkelende zwakte in het gehele lichaam

abnormale concentratie van schildklierhormoon

hoge schildklierhormoonspiegel (hyperthyreoïdie) of lage schildklierhormoonspiegel (hypothyreoïdie)

een hoge schildklierhormoonspiegel heeft zwakte tot gevolg die gewoonlijk uitgesprokener is in de schouders dan in de benen; een lage schildklierhormoonspiegel heeft zwakte tot gevolg die gewoonlijk uitgesprokener is in de benen

vitamine-D-deficiëntie

osteomalacie

pijn in de rug, met zwakte in de benen; zelden pijn in het gehele lichaam

psychische problemen

depressie, ingebeelde symptomen, hysterie (conversiereactie)

klachten over zwakte in het gehele lichaam, verlamming zonder aanwijsbare zenuwbeschadigingen

Gewrichtsstijfheid

Gewrichtsstijfheid komt veel voor bij artritis en artrose. Gewrichtsaandoeningen belemmeren vaak de bewegingen van het gewricht zodanig dat stijfheid ontstaat. Een goed voorbeeld is de ochtendstijfheid die bij reumatoïde artritis optreedt. De stijfheid is aanwezig bij het opstaan en wordt pas na een uur of twee geleidelijk minder door toegenomen activiteit. Bij bepaald letsel, zoals het verrekken of scheuren van de gewrichtsbanden, kan de beweeglijkheid (laxiteit) van het gewricht toenemen. Het gewricht kan dan abnormaal ver worden gebogen waardoor het instabiel wordt. Laxiteit van het gewricht kan ook voorkomen bij de bindweefselziekte ‘cutis laxa' (zie Erfelijke bindweefselaandoeningen: Cutis laxa)

Gewrichtsgeluiden

Veel mensen kunnen knarsende en klikkende geluiden in hun gewrichten maken, maar deze geluiden kunnen ook bij specifieke aandoeningen van de gewrichten voorkomen. De basis van de knieschijf kan bijvoorbeeld knarsen wanneer deze door artrose is beschadigd. Bij iemand die een temporomandibulaire gewrichtsaandoening heeft, kan de kaak een klikkend geluid maken.

Bewegingsbereik van het gewricht

Het bewegingsbereik van een gewricht kan kleiner worden omdat bewegen pijn doet (zoals wanneer het gewricht ontstoken is), doordat het gewricht is beschadigd door een ziekte of doordat het gewricht is vast komen te zitten als gevolg van een lange periode van inactiviteit. Wanneer bijvoorbeeld iemands arm door een CVA verlamd raakt, kunnen de gewrichten in de schouder en de elleboog vast komen te zitten als de arm niet regelmatig wordt gebogen en gestrekt.

Laatste volledige inspectie/herziening februari 2003

Naar boven

Vorige: Introductie

Illustraties
Tabellen
Disclaimer