MERCK MANUAL MEDISCH HANDBOEK
Tips voor betere resultaten
ABCDEFGHI
JKLMNOPQR
STUVWXYZ
In dit onderwerp
Soorten bijwerkingen
Naar boven

Sectie

Hoofdstuk

Onderwerp

Soorten bijwerkingen

Bij veel bijwerkingen gaat het om reacties die een overmaat aan de therapeutische effecten van het geneesmiddel teweegbrengen (deze reacties worden ‘type-1-reacties' of ‘overdoseringsreacties' genoemd) Zo kan iemand die een geneesmiddel tegen hoge bloeddruk gebruikt, zich duizelig of licht in het hoofd voelen als het geneesmiddel de bloeddruk te sterk verlaagt. Bij een diabetespatiënt kunnen zwakte, transpiratie, misselijkheid en hartkloppingen optreden als insuline of een oraal antidiabeticum de bloedglucoseconcentratie te sterk verlaagt. Dit type bijwerkingen is doorgaans voorspelbaar, maar soms onvermijdelijk. Er kan een bijwerking optreden als de dosis van een geneesmiddel te hoog is, als iemand ongewoon gevoelig voor het geneesmiddel is of als een ander geneesmiddel de omzetting van het eerste geneesmiddel vertraagt en zo de bloedspiegels ervan verhoogt (Factoren die de reactie op geneesmiddelen beïnvloeden: Interacties van geneesmiddelen). Hoewel type-1-reacties relatief veel voorkomen, zijn ze doorgaans niet ernstig.

Sommige bijwerkingen zijn het gevolg van mechanismen die momenteel nog niet worden begrepen (ze worden ook wel ‘type-2-reacties' of ‘idiosyncratische reacties' genoemd). Dit type bijwerkingen is grotendeels onvoorspelbaar. Voorbeelden van dergelijke bijwerkingen zijn huiduitslag, geelzucht, bloedarmoede, een daling van het aantal witte bloedcellen, nierbeschadiging en zenuwbeschadiging met mogelijk visus- of gehoorstoornis. Deze reacties zijn meestal ernstiger van aard, maar treden gewoonlijk op bij een zeer gering aantal mensen. Deze mensen zijn mogelijk allergisch of overgevoelig voor het geneesmiddel door genetische verschillen met betrekking tot de biotransformatie en de reactie van het lichaam op geneesmiddelen.

Sommige bijwerkingen houden geen verband met de gewenste werking van het geneesmiddel, maar zijn meestal voorspelbaar doordat de betrokken mechanismen grotendeels zijn opgehelderd. Zo komen maagirritatie en maagbloedingen vaak voor bij mensen die regelmatig aspirine of andere niet-steroïde anti-inflammatoire geneesmid

ENKELE ERNSTIGE BIJWERKINGEN

bijwerking

soorten geneesmiddelen

voorbeelden

 

maagzweren of maagbloedingen

corticosteroïden die via de mond worden ingenomen of worden geïnjecteerd (niet als ze in crèmes of lotions op de huid worden aangebracht)

hydrocortison Handelsnaam
Buccalsone
Locoid
Mildison
Solu‑Cortef

prednison Handelsnaam
Prednison

 

niet-steroïde anti-inflammatoire geneesmiddelen

acetylsalicylzuur Handelsnaam
Acetylsalicylzuur
Aspirine
Aspro

ibuprofen Handelsnaam
Advil
Actifen
Brufen
Femapirin
Relian

diclofenac Handelsnaam
Cataflam
Voltaren
Naclof

naproxen Handelsnaam
Aleve
Femex
Naprocoat
Naprosyne
Naprovite
Nycopren

 

antistollingsmiddelen (anticoagulantia)

heparine

acenocoumarol

fenprocoumon

anemie (door verminderde productie of verhoogde afbraak van rode bloedcellen)

bepaalde antibiotica

chlooramfenicol Handelsnaam
Globenicol

 

sommige niet-steroïde anti-inflammatoire geneesmiddelen

fenylbutazon

 

geneesmiddelen tegen malaria en tuberculose bij patiënten met G6PD-enzymdeficiëntie

chloroquine Handelsnaam
Nivaquine

isoniazide Handelsnaam
Isoniazide

primaquine

verminderde productie van witte bloedcellen, met een verhoogd risico van infecties

bepaalde antipsychotica

clozapine Handelsnaam
Leponex

 

geneesmiddelen voor chemotherapie

cyclofosfamide Handelsnaam
Endoxan
Cycloblastine

mercaptopurine Handelsnaam
Puri‑Nethol

methotrexaat Handelsnaam
Emthexate
Ledertrexate

vinblastine Handelsnaam
Velbe

 

sommige geneesmiddelen voor de behandeling van schildklieraandoeningen

carbimazol Handelsnaam
Carbimazol

propylthiouracil

thiamazol Handelsnaam
Strumazol

leverbeschadiging

sommige pijnstillers

paracetamol (bij gebruik van zeer hoge doses)

 

sommige tuberculosemiddelen

isoniazide Handelsnaam
Isoniazide

nierbeschadiging

niet-steroïde anti-inflammatoire geneesmiddelen (bij herhaald gebruik van zeer hoge doses)

ibuprofen Handelsnaam
Advil
Actifen
Brufen
Femapirin
Relian

diclofenac Handelsnaam
Cataflam
Voltaren
Naclof

naproxen Handelsnaam
Aleve
Femex
Naprocoat
Naprosyne
Naprovite
Nycopren

 

aminoglycosiden (antibiotica)

gentamicine Handelsnaam
Garamycin
Septopal
Gentamytrex
Garacol

kanamycine

 

sommige geneesmiddelen voor chemotherapie

cisplatine Handelsnaam
Platinol
Platosin

verwardheid en slaperigheid

sommige antihistaminica

clemastine Handelsnaam
Tavegil

promethazine Handelsnaam
Phenergan

dexchloorfeniramine Handelsnaam
Polaramine

 

antidepressiva (vooral bij ouderen)

amitriptyline Handelsnaam
Sarotex
Tryptizol

imipramine Handelsnaam
Tofranil

delen (NSAID's) gebruiken (Pijn: Niet-steroïde anti-inflammatoire preparaten (NSAID's)). Dit komt doordat deze geneesmiddelen de productie van prostaglandinen verminderen, die helpen om het maag-darmkanaal tegen maagzuur te beschermen.

Laatste volledige inspectie/herziening februari 2003

Naar boven

Vorige: Risicofactoren

Volgende: Toxiciteit door overdosis

Illustraties
Tabellen
Disclaimer